شورای حقوقدانان برای ایران دموکراتیک با ابراز نگرانی عمیق از وضعیت زندانیان در ایران در شرایط درگیریهای نظامی اخیر، توجه دولتهای درگیر در عملیات نظامی علیه اهدافی در ایران، را به تعهدات آنان ذیل حقوق بینالملل بشردوستانه جلب میکند.
رژیم حاکم بر ایران هم در جنگ ۱۲ روزه، هم در سرکوب خونبار اعتراضات اخیر و هم در طول چهار دهه گذشته نشان داده است که دولتی یاغی و جنایتکار است که کمترین توجهی به تعهدات خود ذیل قوانین بین الملل ندارد. در چنین شرایطی مسئولیت طرف دیگر درگیری که خود را ملزم به رعایت قوانین بین الملل میداند، چند برابر خواهد بود.
گزارشهای منتشرشده درباره وضعیت زندانیان در ایران نشان میدهد که با تشدید درگیریها، روند رسیدگی قضایی دچار اختلال شده و خانوادهها نگرانی جدی نسبت به امنیت جانی زندانیان دارند؛ در حالی که بسیاری از زندانیان امکان انتقال یا حفاظت مستقل از خود را ندارند و عملاً در شرایطی آسیبپذیر قرار گرفتهاند.
با توجه به این شرایط، این شورا یادآور میشود که مطابق اصول بنیادین حقوق بینالملل بشردوستانه، بهویژه اصول تفکیک، تناسب و احتیاط در حملات نظامی، طرفهای درگیر موظفاند حداکثر اقدامات لازم را برای حفاظت از غیرنظامیان و افراد تحت بازداشت انجام دهند.
بر همین اساس، شورای حقوقدانان برای ایران دموکراتیک از دولتهای ایالات متحده آمریکا و اسرائیل میخواهد:
۱. حفاظت از جان زندانیان
از آنجا که زندانیان اشخاصی هستند که بهطور کامل تحت کنترل حکومت نگهدارنده قرار دارند و امکان حفاظت از خود ندارند، لازم است در طراحی و اجرای عملیات نظامی، تمهیدات ویژهای برای جلوگیری از آسیب به زندانها و جان زندانیان اتخاذ شود.
۲. اتخاذ اقدامات احتیاطی بیشتر با توجه به خطر استفاده از سپر انسانی
با توجه به گزارشهای متعدد درباره احتمال استفاده عامدانه حکومت ایران از حضور غیرنظامیان یا زندانیان در مجاورت اهداف نظامی، لازم است طرفهای مهاجم اقدامات احتیاطی مضاعف برای کاهش خطر آسیب به غیرنظامیان و زندانیان اتخاذ کنند.
۳. خودداری از هدف قرار دادن اماکن تاریخی و فرهنگی
اماکن تاریخی، فرهنگی و میراث بشری، مطابق حقوق بینالملل و کنوانسیونهای مرتبط، از حمایت ویژه برخوردارند و باید از هرگونه حمله یا آسیب مصون بمانند.
۴. پرهیز از هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی برای غیرنظامیان
حملات نظامی نباید زیرساختهای حیاتی مورد نیاز زندگی غیرنظامیان، از جمله زیرساختهای آب، برق، درمان و خدمات عمومی، را هدف قرار دهد، مگر در شرایط استثنایی که معیارهای سختگیرانه حقوق بینالملل بشردوستانه رعایت شده باشد.
۵. تأکید بر مسئولیت جامعه بین المللی برای حفاظت از غیرنظامیان
این شورا همچنین یادآور میشود که جامعه بین المللی موظف است از طریق فشار شورای امنیت یازمان ملل حکومت ایران را از قرار دادن عامدانه غیرنظامیان و زندانیان در معرض خطر عملیات نظامی و از استفاده از آنان به عنوان ابزار بازدارندگی یا سپر انسانی برحذر دارد.
در شرایط جنگی، رعایت دقیق حقوق بینالملل بشردوستانه نهتنها یک تعهد حقوقی، بلکه یک مسئولیت اخلاقی و انسانی است. حفاظت از جان زندانیان، غیرنظامیان و میراث فرهنگی باید در مرکز همه تصمیمات نظامی قرار گیرد.
شورای حقوقدانان برای ایران دموکراتیک
مارس ۲۰۲۶
